چگونه با فحاشی و بدرفتاری کودکان برخورد کنیم؟

یکی از مهم‌ترین وظایف والدین، تربیت و آموزش صحیح فرزندان است. رفتارهای نادرست و فحاشی کودکان می‌تواند نشانه‌ای از اختلالات خلقی، محیط تربیتی نامناسب یا مشکلات رفتاری زمینه‌ای باشد. در بسیاری از موارد، والدین علت اصلی این رفتارها را نمی‌دانند و واکنش‌های نادرست آن‌ها می‌تواند مشکل را تشدید کند. آگاهی از علل و نحوه برخورد با این رفتارها نقش کلیدی در رشد شخصیتی سالم کودکان دارد.

ریشه‌ های بد رفتاری کودکان

کودکان در سنین پایین توانایی تشخیص کامل رفتار درست و نادرست را ندارند و بسیاری از رفتارهایشان بازتاب محیط و الگوی رفتاری اطرافیان است. روانشناسان کودک معتقدند، اگر اختلالات خلقی ژنتیکی نباشد، رفتار والدین و محیط خانواده بیشترین اثر را بر شکل‌گیری رفتار کودکان دارد.

• کودکان رفتارهای والدین و اطرافیان را تقلید می‌کنند.
• بدرفتاری کودک معمولاً ناشی از الگوبرداری یا واکنش به محیط است.
• سرزنش کودک به دلیل این رفتارها نتیجه‌ای معکوس دارد.
• اصلاح رفتار والدین پیش‌نیاز اصلاح رفتار کودک است.

دکتر رزیتا داوری، فوق تخصص روانپزشکی کودکان، تأکید می‌کند که بدرفتاری کودکان می‌تواند ریشه در ژنتیک، سرشت، بیماری‌هایی مانند بیش‌فعالی یا مشکلات محیطی و خانوادگی داشته باشد. تشخیص درست علت، اولین گام برای اصلاح رفتار و جلوگیری از بروز مشکلات آینده است.

اختلالات توجه و بیش فعالی

برخی از رفتارهای نادرست کودکان، به ویژه فحاشی و پرخاشگری، ممکن است با اختلالات عصبی مانند بیش فعالی یا اختلال نقص توجه مرتبط باشد. این اختلالات فعالیت مغز را در بخش‌هایی که مسئول تمرکز و آرامش است کاهش می‌دهند و اگر درمان نشوند، می‌توانند منجر به مشکلات رفتاری و اجتماعی در بزرگسالی شوند.

• اختلالات بیش فعالی و نقص توجه با رفتارهای پرخاشگرانه مرتبط است.
• درمان این اختلالات معمولاً نیازمند ترکیبی از دارو و روش‌های رفتاری است.
• والدین بدون آموزش صحیح نمی‌توانند به تنهایی اثر معناداری داشته باشند.
• تشخیص به موقع توسط روانپزشک کودک از بروز مشکلات آینده جلوگیری می‌کند.

دکتر میترا حکیم شوشتری تأکید می‌کند که بدرفتاری‌های مداوم کودکان بدون رسیدگی و آموزش والدین ممکن است منجر به اختلالات شخصیتی و رفتارهای ضد اجتماعی در نوجوانی شود.

نقش محیط و انعکاس وقایع

کودکان رفتارهای خود را از محیط و اطرافیان خود می‌آموزند. هرچه محیط آرام، مثبت و حمایت‌کننده باشد، احتمال بروز رفتارهای ناهنجار کمتر خواهد بود. بالعکس، محیط پرتنش، سرزنش یا تهدید، رفتارهای منفی را تشدید می‌کند.

• کودکان بازتاب‌دهنده محیط و رفتار والدین هستند.
• رسانه‌ها نیز با فرهنگ‌سازی و الگوهای رفتاری روی کودک تأثیر می‌گذارند.
• رفتارهای کودک غالباً برای جلب توجه یا پاسخ به ناکامی‌هاست.
• شناخت ریشه‌ها پیش‌نیاز اصلاح رفتار است.

حجت الاسلام داوود زارع، معاون امور خانواده نهاد فرهنگی جامعة المصطفی، با استناد به روایات اسلامی، معتقد است که تا هفت سالگی کودکان نیازمند رفتار همراه با احترام و تکریم هستند و نه امر و نهی، چرا که تربیت شتاب‌زده و پرخاشگرانه نتیجه معکوس دارد.

مقابله صحیح با فحاشی کودک

رفتار نامناسب والدین در برابر فحاشی کودکان می‌تواند مشکل را تشدید کند. بسیاری از کودکان کلمات ناپسند را از والدین یا محیط خود تقلید می‌کنند یا برای جلب توجه آن را به کار می‌برند. بنابراین مقابله با بدرفتاری نیازمند صبر، آموزش و الگوی صحیح رفتاری است.

• واکنش نادرست والدین مانند داد و فریاد یا لبخند زدن تقویت‌کننده رفتار بد کودک است.
• آموزش والدین برای رفتار صحیح، مهم‌ترین راهکار اصلاح است.
• تشویق رفتارهای مثبت کودک، اثر بیشتری نسبت به تنبیه دارد.
• تنبیه، تهدید و نکوهش، اغلب نتیجه معکوس دارد.

دکتر حکیم شوشتری توضیح می‌دهد که ارائه الگوی رفتاری سالم توسط والدین، کلید اصلی تعلیم کودکان است. اگر والدین با محبت و رفتار درست با یکدیگر و کودک تعامل کنند، رفتارهای مثبت در کودک افزایش و رفتارهای ناهنجار کاهش می‌یابد.

اهمیت تشویق و نادیده گرفتن بدرفتاری‌ های کوچک

روانشناسان توصیه می‌کنند، رفتارهای کوچک و غیرمخرب کودکان را نادیده بگیرید تا انگیزه جلب توجه از طریق بدرفتاری از بین برود. تشویق به موقع رفتارهای درست و ارائه محرومیت محدود در صورت لزوم، جایگزین مناسب تنبیه مستقیم است.

• سرزنش و انتقاد مداوم، اعتماد به نفس کودک را کاهش می‌دهد.
• تشویق باید به موقع و متناسب با رفتار کودک باشد.
• محرومیت از امتیازات با هشدار قبلی، روش جایگزین تنبیه است.
• محیط اجتماعی کودک باید با توجه به تفاوت‌های فردی، رفتار مثبت را تقویت کند.

حجت الاسلام زارع تأکید می‌کند که تنبیه کودکان خردسال از نظر عقلی درست نیست و باید با صبر و تدبیر به تربیت آن‌ها پرداخت.

نتیجه گیری

بدرفتاری کودکان، از جمله فحاشی و پرخاشگری، غالباً نتیجه تقلید از والدین یا تأثیر محیط است و نه صرفاً ژنتیک یا ذات کودک. اصلاح رفتار والدین، ارائه الگوی صحیح، استفاده از تشویق و نادیده گرفتن رفتارهای کوچک، و مراجعه به روانپزشک در صورت نیاز، مهم‌ترین راهکارهای تربیت سالم هستند. با این روش‌ها می‌توان شخصیتی سالم و اجتماعی برای کودک شکل داد و زمینه ساز بزرگسالی سازگار و موفق شد.