سحرخیز یا شب زنده دار؟ شناخت پنج تیپ خواب انسان
- شناسه خبر: 35742
- تاریخ و زمان ارسال: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ ساعت ۰۱:۱۰
- نویسنده: میترا راضی
برای دههها، مردم تنها دو نوع خواب را میشناختند: سحرخیزها و شبزندهدارها. با این حال، تحقیقات جدید نشان میدهند که تقسیمبندی انسانها به این دو گروه سادهانگارانه است و واقعیت پیچیدهتر است. الگوهای خواب انسانها ترکیبی از ژنتیک، محیط، رفتار و سلامت روانی و جسمانی است و نمیتوان آن را تنها با زمان بیداری یا خواب در شبانهروز توصیف کرد.
مطالعات اخیر با استفاده از هوش مصنوعی و دادههای بیش از ۲۷ هزار نفر در بریتانیا نشان میدهند که انسانها حداقل در پنج تیپ متفاوت خواب جای میگیرند و هر گروه ویژگیهای رفتاری و سلامت جسمانی و روانی متفاوتی دارد. شناخت این زیرگروهها میتواند به بهبود سبک زندگی، مدیریت سلامت و پیشگیری از مشکلات جسمی و روانی کمک کند.
پیچیدگی های خواب: فراتر از سحرخیزی و شب زنده داری
الگوهای خواب تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارند: ژنتیک، میزان فعالیت بدنی، رژیم غذایی، سطح استرس و محیط اجتماعی. همچنین مغز انسان به گونهای طراحی شده است که چرخههای طبیعی خواب و بیداری را با ویژگیهای فردی هماهنگ میکند. پژوهشها نشان میدهند که شبزندهداری یا سحرخیزی بهتنهایی نمیتواند شاخص دقیقی برای سلامت یا بهرهوری افراد باشد.
این مطالعات با بررسی رفتارهای روزمره، شخصیت، الگوهای عصبی و وضعیت سلامت جسمانی، پنج تیپ اصلی خواب را شناسایی کردهاند که شامل سه گروه شبزندهدار و دو گروه سحرخیز میشوند.
سه گروه شب زنده دار
شبزندهدارها معمولاً در ساعات پایانی شب فعال هستند، اما هر گروه ویژگیهای متفاوتی دارد. شناخت تفاوتهای این گروهها میتواند به افراد کمک کند تا رفتارها و سبک زندگی خود را بهتر مدیریت کنند.
گروه اول: شب زنده دارهای پُربازده
این افراد واکنشهای سریع دارند و در حل مسائل پیچیده موفق عمل میکنند، اما کنترل هیجانات برایشان دشوار است. آنها تمایل به مصرف الکل بالاتر و انجام رفتارهای پرریسک دارند. سلامت روانی این گروه گاهی تحت فشار قرار میگیرد و خطر اضطراب یا مشکلات بینفردی در آنها بیشتر است.
گروه دوم: شب زنده دارهای پر انرژی و اجتماعی
این گروه فعال و پرانرژی است و روابط اجتماعی گستردهای دارند. فعالیت بدنی بالاتر و تمایل به ریسکپذیری از ویژگیهای بارز آنهاست. مصرف الکل و دخانیات در این افراد مشاهده میشود، اما خطر ابتلا به افسردگی نسبتاً پایین است. این گروه نمونهای از افراد هستند که سبک زندگی فعال و اجتماعی میتواند تا حدی اثرات منفی شبزندهداری را کاهش دهد.
گروه سوم: شب زنده دارهای آسیب پذیر
افراد این گروه کمتحرک هستند و بیشتر سیگار میکشند. خطر ابتلا به افسردگی و مشکلات قلبی-عروقی در این گروه بالاتر است. این دسته نمونهای از تأثیرات منفی شبزندهداری بر سلامت جسمانی و روانی هستند و توجه به سبک زندگی و اصلاح رفتارهای روزمره در آنها اهمیت دارد.
دو گروه سحرخیز
سحرخیزها معمولاً در ساعات اولیه صبح فعال و پرانرژی هستند، اما ویژگیهای رفتاری و سلامت روانی آنها نیز متفاوت است. تقسیمبندی این گروه کمک میکند تا فعالیتها و استراتژیهای بهبود خواب و سبک زندگی متناسب با ویژگیهای فردی انتخاب شود.
گروه اول: سحرخیزهای باثبات
این افراد زندگی منظم و متعادلی دارند، ریسکپذیری کمتری نشان میدهند، مصرف الکل پایین است و از نظر تنظیم هیجانی در وضعیت مناسبی هستند. بهرهوری و سلامت جسمانی این گروه بالاتر است و سبک زندگی سالم و پایدار دارند.
گروه دوم: سحرخیزهای آسیب پذیر
این دسته بیشتر شامل زنان میشود و اغلب با خستگی مداوم و اضطراب روبهرو هستند. آنها نسبت به افسردگی آسیبپذیرترند و سلامت جسمانی آنها نیازمند مراقبت و توجه بیشتری است. سبک زندگی و محیط اطراف میتواند نقش مهمی در کاهش فشارهای روانی و جسمانی این افراد ایفا کند.
پیامدهای تحقیق و توصیه های کاربردی
به گفته لی ژو، پژوهشگر علوم اعصاب از دانشگاه مکگیل کانادا، داشتن ساعت خواب مشابه لزوماً به معنای سبک زندگی یا وضعیت سلامت یکسان نیست. شناخت زیرگروههای خواب میتواند افراد را از تلاش برای تغییر اجباری ساعت خواب آزاد کند و تمرکز آنها را بر مدیریت رفتارهای پرخطر، افزایش فعالیت بدنی و دریافت حمایت اجتماعی قرار دهد.
نکات کلیدی برای مدیریت خواب
- شناسایی تیپ خواب فردی به جای تقلید از دیگران
- تمرکز بر فعالیت بدنی و سبک زندگی متناسب با تیپ خواب
- مدیریت رفتارهای پرخطر مرتبط با شبزندهداری
- توجه به سلامت روانی و جسمانی و دریافت حمایت اجتماعی
نتیجه گیری
تحقیقات جدید نشان میدهند که خواب انسان بسیار پیچیدهتر از تقسیمبندی سنتی سحرخیز و شبزندهدار است. شناخت پنج تیپ خواب و ویژگیهای هر گروه میتواند به افراد کمک کند تا سبک زندگی خود را متناسب با الگوهای فردی تنظیم کنند، سلامت روان و جسم را بهبود بخشند و بهرهوری خود را افزایش دهند. سحرخیزی یا شبزندهداری بهتنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی موفقیت یا سلامت افراد نیست و باید در زمینه رفتار، سبک زندگی و سلامت کلی افراد بررسی شود.
