تصلب شرایین از چه سنی شروع می شود؟ یک سوم مردان دهه 30 نشانه بیماری خاموش قلبی دارند

بیماری های قلبی عروقی معمولا زمانی توجه ما را جلب می کنند که علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا حتی حمله قلبی ظاهر شده باشد. اما فرایند آسیب به رگ های خونی ممکن است سال ها قبل و بدون ایجاد هیچ علامت مشخصی آغاز شده باشد. یک مطالعه جدید نشان می دهد که تصلب شرایین، یا آترواسکلروز، حتی در بزرگسالان جوان نیز قابل مشاهده است.

در این مطالعه که در New England Journal of Medicine منتشر شده، پژوهشگران اطلاعات ۱۶,۸۰۸ فرد ۱۸ تا ۷۰ ساله در دانمارک و اسپانیا را بررسی کردند. نتیجه نشان داد که نشانه های آترواسکلروز در ۵۷.۱ درصد شرکت کنندگان وجود داشته است.

آترواسکلروز چیست و چرا می تواند سال ها پنهان بماند؟

آترواسکلروز فرایندی تدریجی است که در آن پلاک هایی در دیواره داخلی شریان ها شکل می گیرند. این پلاک ها می توانند حاوی کلسترول، چربی، سلول های التهابی و مواد دیگری باشند که به مرور ساختار و عملکرد طبیعی رگ را تغییر می دهند.

این فرایند معمولا یک شبه اتفاق نمی افتد و ممکن است برای مدت طولانی هیچ علامتی ایجاد نکند. به همین دلیل، فرد ممکن است در ظاهر کاملا سالم باشد اما تغییراتی در دیواره رگ های او در حال شکل گیری باشد.

با افزایش حجم و تعداد پلاک ها، احتمال درگیری چندین رگ بیشتر می شود. در برخی شرایط، پلاک ناپایدار می تواند دچار پارگی شود و تشکیل لخته خون را به دنبال داشته باشد. اگر این اتفاق در رگ های تغذیه کننده قلب یا مغز رخ دهد، می تواند زمینه ساز حمله قلبی یا سکته مغزی شود.

یافته های مهم مطالعه درباره بیماری خاموش قلبی

این پژوهش یکی از مطالعات گسترده ای است که تلاش کرده است روند شکل گیری آترواسکلروز را در سنین مختلف بزرگسالی بررسی کند. پژوهشگران برای مشاهده وضعیت رگ ها از تصویربرداری سه بعدی عروق کاروتید و فمورال و همچنین سی تی آنژیوگرافی عروق کرونر استفاده کردند.

نتایج نشان داد که آترواسکلروز فقط بیماری افراد سالمند نیست و در بخشی از بزرگسالان جوان نیز قابل شناسایی است. مهم ترین یافته های این مطالعه عبارتند از:

• در مجموع، ۵۷.۱ درصد از ۱۶,۸۰۸ شرکت کننده نشانه هایی از آترواسکلروز خاموش داشتند.
• در گروه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال، آترواسکلروز در ۸.۷ درصد مردان و ۶.۷ درصد زنان مشاهده شد.
• در سنین پایین تر، پلاک ها بیشتر در عروق محیطی دیده می شدند و معمولا تنها یک ناحیه عروقی را درگیر می کردند.
• با افزایش سن، حجم پلاک ها به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کرد و درگیری همزمان چند ناحیه عروقی شایع تر شد.
• آترواسکلروز محدود به عروق کرونر در تمام گروه های سنی نسبتا کم شیوع بود.

این یافته ها نشان می دهند که سن شروع فرایند آترواسکلروز بسیار زودتر از زمانی است که معمولا بیماری قلبی خود را با یک علامت جدی نشان می دهد.

آیا مردان زودتر از زنان دچار تصلب شرایین می شوند؟

یکی از نکات قابل توجه این پژوهش، تفاوت روند آترواسکلروز میان زنان و مردان بود. در سنین جوان تر، شیوع بیماری در مردان کمی بیشتر بود و با افزایش سن نیز این تفاوت در بسیاری از گروه ها دیده شد.

پژوهشگران مشاهده کردند که در زنان، افزایش شیوع آترواسکلروز در میانسالی با سرعت بیشتری اتفاق می افتد. بنابراین نمی توان تصور کرد که زنان جوان یا میانسال از این فرایند عروقی مصون هستند.

به طور کلی، یافته های مطالعه نشان می دهد که آترواسکلروز در مردان معمولا زودتر قابل تشخیص است، در حالی که در زنان افزایش آن در سال های میانسالی شیب بیشتری پیدا می کند.

چرا ممکن است فرد جوان هم دچار آترواسکلروز شود؟

سن تنها عاملی نیست که وضعیت رگ های خونی را تعیین می کند. فرایند آترواسکلروز تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل ژنتیکی و محیطی قرار دارد و بعضی از این عوامل می توانند از سال های جوانی بر سلامت عروق اثر بگذارند.

به همین دلیل، داشتن سن پایین به معنی صفر بودن خطر بیماری قلبی نیست. سبک زندگی، فشار خون، سطح چربی های خون، مصرف سیگار و سایر عوامل خطر می توانند در طول زمان به آسیب عروقی کمک کنند.

مهم ترین عوامل قابل توجه عبارتند از:

• کلسترول LDL بالا: افزایش طولانی مدت LDL یکی از عوامل مهم در ایجاد و پیشرفت آترواسکلروز است.
• فشار خون بالا: فشار خون کنترل نشده می تواند به دیواره شریان ها آسیب وارد کند.
• سیگار کشیدن: مواد موجود در دود سیگار به عروق آسیب می زنند و خطر بیماری های قلبی عروقی را افزایش می دهند.
• کم تحرکی: فعالیت بدنی ناکافی با افزایش بسیاری از عوامل خطر قلبی عروقی ارتباط دارد.
• اضافه وزن و چاقی: به ویژه زمانی که با فشار خون بالا، اختلالات چربی خون یا اختلال قند خون همراه باشد.
• دیابت و قند خون بالا: افزایش مزمن قند خون می تواند خطر آسیب عروقی را بیشتر کند.
• سابقه خانوادگی: برخی افراد به دلیل عوامل ژنتیکی، به ویژه سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

آیا آزمایش های معمول می توانند خطر بیماری قلبی را نشان دهند؟

یکی از چالش های مهم درباره بیماری قلبی این است که خطر کوتاه مدت و آسیب عروقی موجود دقیقا یک مفهوم نیستند. بعضی ابزارهای ارزیابی خطر، احتمال وقوع یک رویداد قلبی عروقی را در یک بازه زمانی مشخص تخمین می زنند، اما ممکن است وجود پلاک های عروقی را مستقیما نشان ندهند.

این موضوع به ویژه درباره افراد جوان اهمیت دارد، زیرا سن پایین می تواند در محاسبه خطر کوتاه مدت نقش زیادی داشته باشد. در نتیجه ممکن است یک فرد جوان، با وجود داشتن برخی عوامل خطر، در ظاهر در گروه کم خطر قرار بگیرد اما فرایند آترواسکلروز در رگ های او آغاز شده باشد.

با این حال، این موضوع به معنای بی فایده بودن ارزیابی های معمول نیست. کنترل فشار خون، بررسی چربی خون، ارزیابی قند خون و بررسی سابقه خانوادگی همچنان از بخش های مهم پیشگیری از بیماری های قلبی عروقی هستند.

چگونه می توان از سلامت قلب و عروق از سنین جوانی محافظت کرد؟

اگر آترواسکلروز می تواند سال ها قبل از اولین علامت آغاز شود، منطقی است که پیشگیری نیز از سال های جوانی جدی گرفته شود. هدف پیشگیری این نیست که هر فرد جوان را بیمار فرض کنیم، بلکه باید عوامل قابل اصلاح خطر را پیش از ایجاد آسیب جدی کنترل کرد.

اقداماتی مانند فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، خودداری از مصرف سیگار و کنترل وزن می توانند به کاهش خطر بیماری های قلبی عروقی کمک کنند. همچنین افرادی که فشار خون، کلسترول یا قند خون بالایی دارند باید این عوامل را با کمک پزشک پیگیری و کنترل کنند.

در افرادی که سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس دارند یا چند عامل خطر همزمان دارند، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

نتیجه گیری

مطالعه جدید نشان می دهد که آترواسکلروز فرایندی نیست که ناگهان در سالمندی ظاهر شود. نشانه های آن حتی در بخشی از افراد ۱۸ تا ۲۹ ساله نیز قابل مشاهده است و با افزایش سن، هم شیوع و هم حجم پلاک ها افزایش پیدا می کند.

کنترل عوامل خطر از سال های جوانی می تواند بخش مهمی از مراقبت طولانی مدت از سلامت قلب و عروق باشد. پژوهشگران نیز در ادامه قصد دارند بررسی کنند که آیا شناسایی زودهنگام آترواسکلروز و مداخلات پیشگیرانه بر اساس آن می تواند پیامدهای قلبی عروقی را بهتر از روش های فعلی کاهش دهد یا خیر.