تاثیر شنا بر کمردرد مزمن؛ کاهش بیش از ۵۰ درصدی ناتوانی در نخستین کارآزمایی بالینی

کمردرد مزمن یکی از شایع ترین مشکلات اسکلتی و عضلانی است و می تواند انجام فعالیت های ساده ای مانند نشستن، راه رفتن، خوابیدن و کار کردن را دشوار کند. ورزش معمولا یکی از بخش های اصلی برنامه مدیریت کمردرد است، اما بسیاری از مبتلایان به دلیل درد یا ترس از تشدید علائم، از انجام فعالیت های بدنی روی زمین خودداری می کنند.

نتایج یک کارآزمایی بالینی جدید در استرالیا نشان می دهد که شنا می تواند گزینه ای موثر برای کاهش ناتوانی، درد و محدودیت حرکتی افراد مبتلا به کمردرد مزمن باشد. در این پژوهش، افرادی که در یک برنامه منظم و شخصی سازی شده شنا شرکت کردند، پس از هشت هفته بهبود قابل توجهی در عملکرد روزانه خود نشان دادند. با این حال، پژوهشگران تاکید می کنند که شنا باید متناسب با شرایط جسمانی فرد و ترجیحا با راهنمایی متخصص آغاز شود.

نخستین کارآزمایی بالینی شنا برای کمردرد مزمن چگونه انجام شد؟

اگرچه شنا سال ها به افراد مبتلا به کمردرد توصیه می شد، شواهد بالینی مستقیم درباره اثر یک برنامه شنای ساختار یافته بر کمردرد مزمن محدود بود. به همین دلیل، پژوهشگران دانشگاه مک کواری استرالیا مطالعه ای را طراحی کردند تا تاثیر واقعی شنا را بر درد، ناتوانی جسمی و اعتماد به نفس بیماران بررسی کنند.

در این کارآزمایی تصادفی، ۷۶ بزرگسال ۲۶ تا ۷۴ ساله شرکت داشتند که دست کم ۱۲ هفته با کمردرد زندگی کرده بودند. افراد به صورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. گروه اول برنامه هشت هفته ای شنا را همراه با آموزش و مربی گری از راه دور دریافت کرد و گروه دوم فقط در جلسات آموزشی مربوط به کمردرد شرکت داشت.

شرکت کنندگان گروه شنا لازم نبود ورزشکار حرفه ای باشند. شرط ورود این بود که بتوانند دست کم ۲۵ متر را با اطمینان شنا کنند. برنامه هر فرد با توجه به مهارت شنا، آمادگی جسمانی، شدت علائم و توانایی حرکتی او تنظیم شد. از شرکت کنندگان خواسته شد هفته ای سه بار و در هر جلسه حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه شنا کنند.

شنا چگونه ناتوانی ناشی از کمردرد را کاهش داد؟

هدف اصلی مطالعه فقط بررسی عدد شدت درد نبود، بلکه پژوهشگران می خواستند بدانند آیا شنا می تواند توانایی انجام کارهای روزمره را نیز بهتر کند یا خیر. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا ممکن است فرد همچنان مقداری درد داشته باشد، اما بتواند راحت تر راه برود، بخوابد، از صندلی بلند شود یا فعالیت بدنی انجام دهد.

پس از پایان برنامه هشت هفته ای، میزان ناتوانی در گروه شنا بیش از ۵۰ درصد کاهش پیدا کرد. بهبود عملکرد این گروه همچنین حدود ۳۰ درصد بیشتر از گروهی بود که فقط آموزش کمردرد دریافت کرده بود. اعضای گروه شنا در شاخص هایی مانند شدت درد، محدودیت عملکردی، کیفیت حرکت و ترس از فعالیت بدنی نیز نتایج بهتری نشان دادند.

بنابراین، عبارت «کاهش ۵۰ درصدی کمردرد» ممکن است کمی گمراه کننده باشد. یافته دقیق تر این است که برنامه شنا توانست ناتوانی مرتبط با کمردرد را بیش از ۵۰ درصد کاهش دهد و هم زمان باعث بهبود درد و عملکرد بدنی شود. این تفاوت ظاهرا کوچک است، اما برای گزارش درست پژوهش های پزشکی کاملا مهم است.

چرا شنا برای افراد مبتلا به کمردرد مفید است؟

محیط آب شرایط متفاوتی نسبت به ورزش روی زمین ایجاد می کند. نیروی شناوری، بخشی از وزن بدن و فشار وارد شده بر ستون فقرات و مفاصل را کاهش می دهد. به همین دلیل، بعضی از حرکاتی که در خشکی دردناک یا دشوار هستند، ممکن است در آب راحت تر انجام شوند.

شنا همچنین می تواند استقامت قلبی و تنفسی، قدرت عضلات، دامنه حرکتی و هماهنگی بدن را افزایش دهد. حرکت دست ها، پاها و تنه در آب باعث درگیر شدن هم زمان گروه های مختلف عضلانی می شود و در صورت اجرای صحیح، به افزایش توان عضلات حمایت کننده ستون فقرات کمک می کند.

مزیت مهم دیگر شنا، افزایش تدریجی اعتماد فرد به حرکت است. برخی مبتلایان به کمردرد مزمن از خم شدن، چرخیدن یا فعالیت بدنی می ترسند، زیرا تصور می کنند هر حرکت می تواند به کمر آن ها آسیب بیشتری وارد کند. انجام کنترل شده حرکات در آب می تواند این ترس را کاهش دهد و به فرد نشان دهد که فعالیت بدنی ایمن همچنان امکان پذیر است.

پژوهش های قبلی درباره تمرینات درمانی در آب نیز نشان داده بودند که ورزش های آبی می توانند به کاهش درد و بهبود عملکرد جسمانی در مبتلایان به کمردرد کمک کنند؛ هرچند شنا با تمرین درمانی در آب کاملا یکسان نیست و نباید نتایج این دو روش را بدون توجه به تفاوت های آن ها یکی دانست.

آیا تاثیر شنا پس از پایان برنامه باقی ماند؟

یکی از نکات مهم درباره روش های ورزشی، ماندگاری اثر آن ها پس از پایان دوره اولیه است. بسیاری از برنامه ها در کوتاه مدت نتیجه مناسبی ایجاد می کنند، اما پس از قطع تمرین، میزان فعالیت کاهش پیدا می کند و علائم دوباره بر می گردند.

در این مطالعه، پژوهشگران شرکت کنندگان را شش و دوازده ماه پس از پایان برنامه نیز پیگیری کردند. اعضای گروه شنا همچنان درد و ناتوانی کمتری گزارش کردند و تعدادی از آن ها شنا یا فعالیت های بدنی دیگر را ادامه دادند. این یافته نشان می دهد که اثر برنامه ممکن است فقط به هشت هفته تمرین محدود نباشد.

آموزش ارائه شده در کنار شنا نیز احتمالا در این ماندگاری نقش داشته است. شرکت کنندگان درباره ماهیت کمردرد، اهمیت حرکت و روش های مدیریت علائم اطلاعات دریافت کردند. ترکیب آموزش و فعالیت بدنی می تواند به افراد کمک کند نگرانی کمتری درباره حرکت داشته باشند و سبک زندگی فعال تری را ادامه دهند.

آیا شنا میتواند جایگزین فیزیوتراپی یا درمان پزشکی شود؟

نتایج این پژوهش امیدوار کننده است، اما به این معنا نیست که شنا برای همه افراد یا همه انواع کمردرد مناسب است. کمردرد می تواند علت های متفاوتی داشته باشد و برنامه ای که برای یک فرد مفید است، ممکن است برای فرد دیگری مناسب نباشد.

افرادی که سابقه جراحی ستون فقرات، ضعف عضلانی شدید، بیماری قلبی، مشکلات تعادل، درد تیر کشنده شدید، بی اختیاری ادرار یا مدفوع، بی حسی ناحیه لگن، تب، کاهش وزن بدون علت یا درد پس از ضربه دارند، باید پیش از شروع شنا تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرند.

همچنین انتخاب نوع شنا، شدت تمرین و مدت جلسه اهمیت دارد. اجرای نادرست بعضی حرکات یا افزایش ناگهانی حجم تمرین می تواند باعث تشدید علائم شود. بهتر است افراد مبتلا به کمردرد مزمن برنامه را با شدت کم آغاز کنند و در صورت امکان از فیزیوتراپیست، پزشک یا مربی آشنا با محدودیت های اسکلتی و عضلانی کمک بگیرند.

نتیجه گیری

نخستین کارآزمایی بالینی اختصاصی شنا برای کمردرد مزمن نشان داد که یک برنامه هشت هفته ای و شخصی سازی شده می تواند ناتوانی ناشی از کمردرد را بیش از ۵۰ درصد کاهش دهد و به بهبود درد، عملکرد حرکتی و اعتماد به نفس بیماران کمک کند. بخشی از این تاثیر مثبت در پیگیری های شش و دوازده ماهه نیز باقی مانده بود.

شنا به دلیل کاهش فشار وزن بدن در آب، تقویت عضلات و فراهم کردن امکان حرکت با درد کمتر، می تواند گزینه ای مناسب برای برخی مبتلایان به کمردرد مزمن باشد. با این حال، این فعالیت درمان قطعی یا جایگزین ارزیابی پزشکی نیست. شروع تدریجی تمرین، انتخاب برنامه متناسب با شرایط فرد و دریافت راهنمایی تخصصی، نقش مهمی در ایمنی و اثربخشی شنا برای کاهش کمردرد دارد.