برونشیولیت در نوزادان؛ سرفه و خس خس چه زمانی خطرناک می شود؟

برونشیولیت یکی از شایع ترین عفونت های دستگاه تنفسی در نوزادان و کودکان خردسال است. این بیماری معمولا با علائمی شبیه سرماخوردگی شروع می شود، اما در بعضی کودکان التهاب راه های هوایی کوچک می تواند باعث خس خس، افزایش تعداد تنفس و دشواری در نفس کشیدن شود.

بیشتر موارد برونشیولیت خفیف هستند و با مراقبت حمایتی بهبود پیدا می کنند. با این حال، نوزادان کم سن، نوزادان نارس و کودکانی که بیماری های زمینه ای دارند، ممکن است بیشتر در معرض نوع شدید بیماری باشند. به همین دلیل، شناخت علائم هشدار اهمیت زیادی دارد.

برونشیولیت چیست؟

برونشیولیت به التهاب و تورم برونشیول ها، یعنی کوچک ترین راه های هوایی داخل ریه، گفته می شود. این بیماری بیشتر در کودکان زیر دو سال دیده می شود و در بسیاری از موارد عامل آن یک ویروس تنفسی است.

وقتی دیواره برونشیول ها متورم می شود و ترشحات در این مسیرهای باریک تجمع پیدا می کند، عبور هوا دشوارتر می شود. به همین دلیل ممکن است کودک هنگام بازدم دچار خس خس شود یا برای نفس کشیدن تلاش بیشتری داشته باشد.

برونشیولیت در بیشتر موارد یک بیماری خود محدود شونده است، اما شدت علائم می تواند از یک کودک تا کودک دیگر تفاوت زیادی داشته باشد.

برونشیولیت چگونه شروع می شود؟

برونشیولیت معمولا با علائم شبیه سرماخوردگی آغاز می شود و در روزهای اول ممکن است تشخیص آن از یک عفونت تنفسی ساده دشوار باشد. آبریزش یا گرفتگی بینی، عطسه و تب خفیف از علائم اولیه هستند.

پس از چند روز، علائم تنفسی ممکن است بیشتر شوند. سرفه، خس خس، تنفس سریع و دشواری در شیر خوردن از نشانه هایی هستند که می توانند نشان دهند درگیری راه های هوایی کوچک بیشتر شده است.

در بعضی کودکان، علائم پس از چند روز به اوج خود می رسند و سپس به تدریج کاهش پیدا می کنند.

مهم ترین علائم برونشیولیت

علائم برونشیولیت در همه کودکان یکسان نیست و شدت آن به سن کودک، وضعیت سلامت عمومی و شدت التهاب بستگی دارد. در یک نوزاد ممکن است بیماری فقط با گرفتگی بینی و سرفه همراه باشد، در حالی که کودک دیگری دچار مشکلات واضح تنفسی شود.

علائم شایع شامل موارد زیر هستند:

• آبریزش یا گرفتگی بینی
• عطسه
• سرفه
• تب
• خس خس سینه
• افزایش تعداد تنفس
• کاهش اشتها
• دشواری در شیر خوردن
• بی قراری یا خستگی
• افزایش تلاش برای نفس کشیدن
• فرورفتگی پوست بین دنده ها یا زیر قفسه سینه هنگام تنفس

در موارد شدید، ممکن است کودک به دلیل خستگی ناشی از تلاش برای تنفس، بی حال شود یا سطح هوشیاری او کاهش پیدا کند.

چه عواملی باعث برونشیولیت می شوند؟

برونشیولیت معمولا در نتیجه عفونت ویروسی ایجاد می شود. ویروس سنسیشیال تنفسی یا RSV یکی از مهم ترین عوامل ایجاد کننده برونشیولیت است، اما ویروس های تنفسی دیگری نیز می توانند چنین بیماری ایجاد کنند.

این ویروس ها از طریق ترشحات تنفسی، تماس نزدیک با فرد بیمار و تماس دست یا سطوح آلوده منتقل می شوند. به همین دلیل، حضور کودک در محیط های شلوغ یا تماس نزدیک با افراد مبتلا به عفونت تنفسی می تواند احتمال انتقال را افزایش دهد.

چه کودکانی بیشتر در معرض برونشیولیت شدید هستند؟

هر کودک خردسالی ممکن است به برونشیولیت مبتلا شود، اما شدت بیماری در بعضی گروه ها بیشتر است. سن پایین، به ویژه در ماه های ابتدایی زندگی، یکی از عوامل مهمی است که پزشکان هنگام ارزیابی شدت بیماری در نظر می گیرند.

نوزادان نارس و کودکانی که بیماری های مزمن قلبی یا ریوی دارند نیز ممکن است در صورت ابتلا به عفونت های تنفسی، نیاز بیشتری به مراقبت پزشکی داشته باشند. قرار گرفتن در معرض دود سیگار نیز می تواند سلامت دستگاه تنفسی کودک را تحت تاثیر قرار دهد.

تفاوت برونشیولیت و برونشیت چیست؟

با وجود شباهت اسمی، برونشیولیت و برونشیت یک بیماری واحد نیستند. برونشیولیت بیشتر در نوزادان و کودکان خردسال دیده می شود و التهاب راه های هوایی بسیار کوچک ریه را درگیر می کند.

برونشیت معمولا به التهاب برونش ها، یعنی راه های هوایی بزرگ تر، گفته می شود و می تواند در گروه های سنی مختلف رخ دهد. تشخیص این دو بیماری بر اساس سن کودک، علائم، روند بیماری و معاینه پزشکی انجام می شود.

بنابراین صرف وجود سرفه یا خس خس به تنهایی برای تشخیص برونشیولیت کافی نیست.

برونشیولیت چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص برونشیولیت در بیشتر موارد با بررسی علائم و معاینه کودک انجام می شود. پزشک به نحوه تنفس، تعداد تنفس، صدای ریه ها، میزان تلاش تنفسی و وضعیت عمومی کودک توجه می کند.

اندازه گیری سطح اکسیژن خون نیز در صورت وجود علائم قابل توجه می تواند به ارزیابی شدت بیماری کمک کند. در موارد معمول، آزمایش خون، عکس قفسه سینه یا سایر بررسی های تشخیصی به صورت روتین ضروری نیستند و معمولا زمانی انجام می شوند که پزشک احتمال بیماری دیگری را مطرح کند.

درمان برونشیولیت چگونه است؟

از آنجا که عامل بیشتر موارد برونشیولیت ویروسی است، آنتی بیوتیک ها معمولا برای درمان خود برونشیولیت موثر نیستند. آنتی بیوتیک تنها زمانی مطرح می شود که عفونت باکتریایی دیگری وجود داشته باشد یا پزشک به آن مشکوک باشد.

در موارد خفیف، درمان عمدتا حمایتی است. پاک نگه داشتن بینی، تامین مایعات کافی و ادامه تغذیه مناسب می تواند به کودک کمک کند. اگر کودک به دلیل گرفتگی بینی در شیر خوردن مشکل دارد، تمیز کردن ترشحات بینی پیش از تغذیه می تواند مفید باشد.

همچنین نباید داروهای ضد سرفه، آنتی بیوتیک ها یا داروهای استنشاقی را بدون توصیه پزشک برای نوزاد استفاده کرد. داروهایی مانند برونکودیلاتورها و کورتیکواستروئیدها به طور روتین برای برونشیولیت توصیه نمی شوند.

در موارد شدید، ممکن است کودک به اکسیژن درمانی، دریافت مایعات از راه مناسب یا مراقبت بیمارستانی نیاز داشته باشد.

چه زمانی برونشیولیت خطرناک است؟

مهم ترین مسئله در برونشیولیت، تشخیص به موقع علائم هشدار است. اگر کودک برای نفس کشیدن به شکل واضحی تقلا می کند، تنفس او بسیار سریع شده یا پوست بین دنده ها و زیر قفسه سینه هنگام تنفس به داخل کشیده می شود، باید سریعا ارزیابی پزشکی شود.

کبود یا خاکستری شدن لب ها و صورت، بی حالی شدید، کاهش سطح هوشیاری و وقفه های تنفسی نیز از علائم هشدار جدی هستند.

همچنین اگر نوزاد به دلیل مشکل تنفسی نتواند شیر بخورد، مقدار قابل توجهی از تغذیه معمول خود را از دست بدهد یا ادرار او به شکل محسوسی کاهش پیدا کند، نباید منتظر بدتر شدن علائم ماند.

در نوزادان بسیار کم سن، به ویژه اگر همراه با بیماری تنفسی تب، بی حالی یا تغییر غیرعادی در رفتار ایجاد شود، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد.

جمع بندی

برونشیولیت یک عفونت شایع راه های هوایی کوچک در نوزادان و کودکان خردسال است که معمولا منشا ویروسی دارد. بیماری ممکن است با گرفتگی بینی و سرفه شروع شود و در ادامه به خس خس و افزایش تلاش تنفسی منجر شود.

بیشتر کودکان با مراقبت حمایتی بهبود پیدا می کنند، اما مشکلات واضح تنفسی، فرورفتگی قفسه سینه، کبودی، بی حالی شدید، وقفه تنفسی و ناتوانی در خوردن یا نوشیدن از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.

در نهایت، درمان برونشیولیت بیشتر بر حمایت از تنفس و تامین آب و تغذیه کافی متمرکز است و مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک یا داروهای تنفسی برای نوزاد توصیه نمی شود. برای نوزادان واجد شرایط نیز روش های جدید پیشگیری از RSV می توانند خطر بیماری شدید را کاهش دهند.