ویتامین B6 و افسردگی؛ آیا این ویتامین می تواند به کاهش علائم افسردگی کمک کند؟

افسردگی یکی از شایع ترین اختلالات روانی در جهان است و درمان آن معمولا به ترکیبی از روان درمانی، تغییرات سبک زندگی و در برخی افراد داروهای ضد افسردگی نیاز دارد. با این حال، پژوهشگران همچنان در حال بررسی روش های مکمل و کمکی برای کاهش علائم این اختلال هستند.

در همین راستا، یک پژوهش جدید از دانشگاه ریدینگ در انگلستان، توجه محققان را به ویتامین B6 جلب کرده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد مصرف دوز بالای ویتامین B6 به مدت یک ماه، در افرادی که در شروع مطالعه علائم افسردگی داشتند، با کاهش قابل توجه این علائم همراه بوده است.

البته این یافته به معنای آن نیست که ویتامین B6 می تواند جایگزین دارو یا روان درمانی شود. پژوهش مورد نظر یک مطالعه اولیه است و برای مشخص شدن میزان اثربخشی و ایمنی این روش، تحقیقات گسترده تری لازم است.

پژوهش جدید درباره ویتامین B6 چه چیزی نشان داد؟

این مطالعه یک کارآزمایی تصادفی سازی شده و دوسوکور بود؛ یعنی شرکت کنندگان به شکل تصادفی در گروه های مختلف قرار گرفتند و تا حد امکان، نه شرکت کنندگان و نه پژوهشگران از نوع مکمل مصرفی اطلاع نداشتند. چنین طراحی ای یکی از روش های معتبر برای بررسی اثر یک مداخله درمانی است.

در این پژوهش، داده های ۲۶۸ نفر که ارزیابی های مربوط به علائم افسردگی را در ابتدا و پایان مطالعه کامل کرده بودند، بررسی شد. شرکت کنندگان به مدت حدود یک ماه یکی از سه گزینه ویتامین B6، ویتامین B12 یا دارونما را دریافت کردند. دوز ویتامین B6 حدود ۱۰۰ میلی گرم در روز بود.

• در مجموع ۵۸ نفر در شروع مطالعه علائم خفیف یا شدیدتر افسردگی داشتند.
• در این گروه، کاهش علائم افسردگی در مصرف کنندگان B6 در مقایسه با دارونما و B12 قابل توجه بود.
• اثر مشابهی، اما با شدت کمتر، در افرادی که نمره افسردگی آنها کمی پایین تر از آستانه بالینی قرار داشت نیز مشاهده شد.
• در بررسی جداگانه اضطراب و استرس، پژوهشگران اثر معناداری برای B6 پیدا نکردند.

نکته مهم این است که بیشتر شرکت کنندگان این مطالعه زن بودند و میانگین سنی آنها نیز پایین بود. بنابراین هنوز مشخص نیست که نتایج دقیقا به همه گروه های سنی و جمعیت عمومی قابل تعمیم باشد.

ویتامین B6 چه ارتباطی با عملکرد مغز دارد؟

ویتامین B6 فقط یک ماده مغذی معمولی نیست و در بسیاری از واکنش های شیمیایی بدن نقش دارد. این ویتامین به عنوان یک کوآنزیم در فرایندهای مختلف متابولیکی فعالیت می کند و در ساخت برخی انتقال دهنده های عصبی نیز نقش دارد.

بر اساس توضیح پژوهشگران، B6 در مسیر تولید موادی مانند سروتونین، گابا و دوپامین مشارکت دارد. این مواد شیمیایی در عملکرد سیستم عصبی و تنظیم خلق و خو نقش دارند. به همین دلیل، یکی از فرضیه های مطرح این است که تغییر در دسترسی بدن به B6 ممکن است بر برخی فرایندهای مرتبط با خلق و خو تاثیر بگذارد.

• B6 در تولید و عملکرد برخی انتقال دهنده های عصبی نقش دارد.
• این ویتامین برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی ضروری است.
• کمبود ویتامین B6 می تواند با مشکلات مختلف جسمی و عصبی همراه باشد.
• با این حال، وجود B6 در بدن به معنای آن نیست که مصرف مقدار بیشتر آن، لزوما خلق و خو را بهتر می کند.

آیا ویتامین B6 می تواند جایگزین داروی ضد افسردگی شود؟

در حال حاضر چنین نتیجه ای از شواهد علمی به دست نمی آید. مطالعه دانشگاه ریدینگ نشان دهنده یک اثر امیدوارکننده است، اما تنها یک کارآزمایی با نمونه ای نسبتا کوچک و جمعیتی عمدتا جوان و زن بوده است.

خود پژوهشگران نیز تاکید کرده اند که پیش از استفاده از B6 به عنوان یک درمان مستقل یا در کنار درمان های موجود، باید کارآزمایی های بالینی بزرگ تری انجام شود. این مطالعات باید مشخص کنند چه افرادی بیشتر از این روش سود می برند، چه دوزی مناسب است و آیا این اثر در جمعیت های مختلف نیز تکرار می شود.

بنابراین، نتیجه درست این نیست که «ویتامین B6 افسردگی را درمان می کند». عبارت دقیق تر این است که ویتامین B6 در یک مطالعه تصادفی سازی شده، پتانسیل کاهش علائم افسردگی را نشان داده است و برای تایید این اثر به تحقیقات بیشتری نیاز است.

آیا مصرف ۱۰۰ میلی گرم ویتامین B6 بی خطر است؟

دوز استفاده شده در پژوهش جدید یک دوز بالاست و نباید آن را با مقدار مورد نیاز روزانه بدن اشتباه گرفت. برای بیشتر بزرگسالان، نیاز روزانه به ویتامین B6 حدود ۱.۳ میلی گرم است و نیاز بدن با افزایش سن یا در دوران بارداری و شیردهی تغییر می کند.

• مقدار B6 مورد نیاز بدن بسیار کمتر از ۱۰۰ میلی گرم در روز است.
• مصرف طولانی مدت مقادیر بالای B6 می تواند خطر آسیب عصبی و نوروپاتی محیطی را افزایش دهد.
• مؤسسه ملی سلامت آمریکا حد بالای قابل تحمل مصرف روزانه را برای بزرگسالان ۱۰۰ میلی گرم تعیین کرده است.
• سازمان ایمنی غذای اروپا در ارزیابی سال ۲۰۲۳، حد بالای محافظه کارانه تری معادل ۱۲ میلی گرم در روز را برای بزرگسالان تعیین کرده است.

بنابراین، مصرف مکمل B6 با دوز بالا، به ویژه برای مدت طولانی، نباید بدون نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود. اینکه یک دوز در یک کارآزمایی پژوهشی استفاده شده، به معنای مناسب بودن همان دوز برای مصرف خودسرانه نیست.

ویتامین B6 را از چه مواد غذایی می توان دریافت کرد؟

در حالت عادی، بخش زیادی از نیاز بدن به ویتامین B6 می تواند از طریق یک رژیم غذایی متنوع تامین شود. این ویتامین در گروه های مختلفی از مواد غذایی وجود دارد و کمبود شدید آن در افراد سالم چندان شایع نیست.

مصرف مواد غذایی حاوی B6 می تواند بخشی از یک الگوی غذایی متعادل باشد، اما نباید انتظار داشت که خوردن یک ماده غذایی خاص به تنهایی از افسردگی پیشگیری یا آن را درمان کند.

• ماهی
• گوشت و به ویژه جگر
• مرغ و سایر گوشت ها
• سیب زمینی و برخی سبزیجات نشاسته ای
• غلات و محصولات غنی شده
• حبوبات
• موز و برخی میوه ها
• مغزها و دانه ها

منابع غذایی مختلف می توانند B6 مورد نیاز بدن را تامین کنند و دریافت ویتامین از غذا، در بیشتر شرایط، با مصرف دوزهای دارویی مکمل قابل مقایسه نیست.

جمع بندی

پژوهش جدید دانشگاه ریدینگ نشان داده است که مصرف روزانه حدود ۱۰۰ میلی گرم ویتامین B6 به مدت یک ماه، در گروهی از افراد دارای علائم افسردگی با کاهش قابل توجه علائم همراه بوده است. این نتیجه از یک کارآزمایی تصادفی سازی شده و دوسوکور به دست آمده و به همین دلیل ارزش پژوهشی قابل توجهی دارد.

با این حال، هنوز نمی توان گفت ویتامین B6 یک درمان قطعی برای افسردگی است یا می تواند جایگزین دارو و روان درمانی شود. همچنین دوز استفاده شده در این مطالعه بالا بوده و مصرف خودسرانه آن می تواند با خطر آسیب عصبی همراه باشد.