آیا مکمل های رایج می توانند به مغز سالمندان آسیب بزنند؟ بررسی جدید درباره ویتامین D، امگا 3 و گلوکوزامین

سال ها است که مکمل های غذایی با تصویری تقریبا کاملا مثبت در ذهن مردم شناخته می شوند. ویتامین ها، روغن ماهی و مکمل های مفصلی معمولا محصولاتی تلقی می شوند که قرار است سلامت بدن را بهتر کنند و به همین دلیل بسیاری از افراد مصرف آنها را بدون نگرانی ادامه می دهند.

اما پژوهش های جدید نشان می دهند که رابطه میان مکمل ها و سلامت مغز ممکن است پیچیده تر از چیزی باشد که تصور می کردیم. گزارش تازه روزنامه واشنگتن پست به مطالعاتی اشاره کرده که درباره ارتباط مصرف بعضی مکمل های رایج با تغییرات شناختی در دوران سالمندی پرسش هایی جدی مطرح کرده اند.

این یافته ها به معنی آن نیست که مکمل هایی مانند ویتامین D یا امگا ۳ برای همه افراد مضر هستند. بلکه نشان می دهند تاثیر یک ماده غذایی یا مکمل ممکن است با سن، وضعیت تغذیه، سطح خونی مواد و شرایط سلامت فرد تغییر کند.

چرا دانشمندان درباره مکمل ها و مغز سالمندان نگران شده اند؟

برای مدت طولانی، مکمل ها بیشتر بر اساس این تصور بررسی می شدند که آیا یک ماده «خوب» است یا «بد». اما بدن انسان به این سادگی کار نمی کند. ماده ای که در شرایط کمبود می تواند مفید باشد، لزوما در صورت مصرف بیشتر برای فردی که کمبود ندارد، مزیت بیشتری ایجاد نمی کند.

مغز نیز با افزایش سن دچار تغییرات متابولیکی و ساختاری می شود. بنابراین ممکن است واکنش مغز سالمند به یک ماده با واکنش مغز یک فرد جوان متفاوت باشد. پژوهش های جدید دقیقا در حال بررسی همین موضوع هستند.

• وضعیت تغذیه ای فرد می تواند روی اثر مکمل تاثیر بگذارد.
• سن و تغییرات متابولیسم بدن ممکن است پاسخ به مکمل ها را تغییر دهد.
• مقدار و مدت مصرف مکمل اهمیت دارد.
• بیماری های زمینه ای و داروهای همزمان می توانند در نتیجه نهایی نقش داشته باشند.

ویتامین D؛ وقتی بیشتر مصرف کردن لزوما بهتر نیست

ویتامین D برای سلامت استخوان، عضلات و عملکرد طبیعی بدن اهمیت دارد و کمبود آن می تواند مشکلات مختلفی ایجاد کند. به همین دلیل، بسیاری از افراد تصور می کنند مصرف مکمل ویتامین D حتی در صورت نداشتن کمبود نیز می تواند برای سلامت عمومی و مغز مفید باشد.

اما یک مطالعه منتشر شده در BMJ Open که داده های بیش از ۵۰۰۰ آمریکایی با میانگین سنی حدود ۶۷ سال را بررسی کرده، ارتباطی میان مصرف مکمل ویتامین D و کاهش سریع تر برخی عملکردهای شناختی پیدا کرده است. این ارتباط در افرادی مشاهده شد که سطح ویتامین D آنها از قبل طبیعی بود، اما در افراد دارای کمبود یا ناکافی بودن ویتامین D به همان شکل دیده نشد.

این یافته به تنهایی ثابت نمی کند که ویتامین D باعث افت حافظه می شود. پژوهش مورد نظر مشاهده ای بوده و عوامل دیگری ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند.

• مصرف مکمل در افراد دارای سطح طبیعی ویتامین D با افت سریع تر برخی شاخص های شناختی همراه بود.
• این ارتباط در افراد دارای کمبود ویتامین D مشاهده نشد.
• محققان احتمال داده اند تغییرات مربوط به مسیرهای مولکولی مغز ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشد.
• برای اثبات علت و معلول، به مطالعات کنترل شده بیشتری نیاز است.

امگا ۳؛ آیا روغن ماهی همیشه برای مغز مفید است؟

امگا ۳ به دلیل نقش آن در سلامت قلب و عملکردهای مختلف بدن، سال ها به عنوان یکی از مکمل های محبوب شناخته شده است. از طرف دیگر، مصرف ماهی در الگوهای غذایی سالم با پیامدهای مطلوب برای سلامت عمومی و مغز ارتباط داشته است.

اما نباید اثر مصرف ماهی را با اثر کپسول روغن ماهی یکسان دانست. مطالعات مختلف درباره تاثیر مکمل های امگا ۳ بر عملکرد شناختی نتایج یکسانی نداشته اند و بسیاری از آنها نتوانسته اند مزیت مشخصی برای جلوگیری از افت شناختی نشان دهند.

در مطالعه ای که در گزارش واشنگتن پست به آن اشاره شده، داده های افراد ۵۵ تا ۹۰ ساله از پایگاه Alzheimer’s Disease Neuroimaging Initiative بررسی شد. در این تحلیل، مصرف کنندگان مکمل امگا ۳ نسبت به افراد غیر مصرف کننده، افت بیشتری را در چند شاخص شناختی تجربه کردند. با این حال، این پژوهش نیز مشاهده ای است و نمی تواند ثابت کند که خود امگا ۳ علت افت شناختی بوده است.

• مصرف کنندگان امگا ۳ در این مطالعه افت بیشتری در برخی عملکردهای شناختی داشتند.
• شاخص هایی مانند حافظه، توجه، زبان و جهت یابی مورد بررسی قرار گرفته بودند.
• در مغز مصرف کنندگان امگا ۳، متابولیسم گلوکز در برخی نواحی مرتبط با آلزایمر پایین تر بود.
• این یافته ها هنوز برای توصیه به قطع مصرف امگا ۳ کافی نیستند.

گلوکوزامین؛ مکمل مفصلی که وارد بحث سلامت مغز شده است

گلوکوزامین معمولا برای مشکلات مفصلی و به ویژه درد ناشی از آرتروز مصرف می شود. بنابراین شاید عجیب باشد که پژوهشگران آن را در ارتباط با سلامت مغز بررسی کرده اند.

مطالعه ای که در گزارش واشنگتن پست مطرح شده، این موضوع را از سه زاویه بررسی کرده است: آزمایش روی مدل های حیوانی، بررسی بافت مغز انسان پس از مرگ و تحلیل داده های سلامت افراد. در این پژوهش، مصرف گلوکوزامین با احتمال بیشتری برای پیشرفت از اختلال شناختی خفیف به آلزایمر یا نوع دیگری از زوال عقل همراه بود.

با این حال، این نتیجه نیز به معنی اثبات آسیب زایی گلوکوزامین نیست. تفاوت های میان افرادی که مکمل مصرف می کنند و افرادی که مصرف نمی کنند می تواند بخشی از این ارتباط را توضیح دهد.

• در مدل های حیوانی، افزایش برخی ساختارهای قندی مرتبط با پروتئین ها با مشکلات شناختی همراه بود.
• در نمونه های مغز افراد مبتلا به آلزایمر نیز افزایش این ساختارها مشاهده شد.
• مصرف گلوکوزامین با حدود ۲۵ درصد احتمال بیشتر پیشرفت از اختلال شناختی خفیف به آلزایمر یا زوال عقل مرتبط بود.
• پژوهشگران همچنان به مطالعات بیشتری برای بررسی این ارتباط نیاز دارند.

آیا مولتی ویتامین ها می توانند برای حافظه مفید باشند؟

در کنار یافته های نگران کننده درباره بعضی مکمل ها، پژوهش ها نتایج مثبتی نیز برای مولتی ویتامین ها گزارش کرده اند. در مطالعه COSMOS-Mind، بیش از ۲۲۰۰ فرد مسن به صورت تصادفی در گروه های مختلف قرار گرفتند و عملکرد شناختی آنها طی سه سال بررسی شد.

نتایج نشان داد مصرف روزانه مولتی ویتامین و مواد معدنی با عملکرد بهتر در برخی شاخص های شناختی، از جمله حافظه و عملکرد اجرایی، همراه بود. با این حال، این مطالعه نشان نداد که مولتی ویتامین به طور قطعی از بروز اختلال شناختی خفیف یا زوال عقل جلوگیری می کند.

پژوهش های دیگری از مجموعه COSMOS نیز نتایج مشابهی درباره برخی جنبه های حافظه گزارش کرده اند و یک متاآنالیز از مطالعات شناختی این مجموعه، مزیت هایی را برای عملکرد کلی شناخت و حافظه نشان داده است.

آیا باید مصرف این مکمل ها را متوقف کنیم؟

یافته های جدید بیشتر یک هشدار علمی هستند تا دستور توقف مصرف مکمل ها. بیشتر مطالعاتی که درباره ویتامین D، امگا ۳ و گلوکوزامین مطرح شده اند، مشاهده ای هستند و نمی توانند رابطه علت و معلولی را اثبات کنند.

مصرف مکمل باید بر اساس نیاز واقعی فرد و شرایط جسمی او انجام شود، نه صرفا بر اساس این تصور که هر چیزی که ویتامین یا طبیعی است، حتما بی خطر است.

• اگر کمبود یک ماده مغذی وجود دارد، اصلاح آن می تواند ضروری باشد.
• دوز مصرفی باید با نیاز فرد و شرایط سلامتی او هماهنگ باشد.
• مصرف همزمان چند مکمل می تواند تصمیم گیری درباره مقدار واقعی دریافت مواد مختلف را دشوار کند.
• افراد سالمند بهتر است مصرف مکمل های طولانی مدت را با پزشک یا متخصص تغذیه بررسی کنند.
• نباید صرفا بر اساس یک مطالعه جدید، مصرف یک مکمل تجویزی را قطع کرد.

نتیجه گیری

پژوهش های جدید یک نکته مهم را درباره مکمل های غذایی یادآوری می کنند: «طبیعی بودن» یا «ویتامین بودن» یک ماده به معنی بی خطر بودن آن برای همه افراد و در هر شرایطی نیست.

از طرف دیگر، هنوز شواهد کافی وجود ندارد که بگوییم ویتامین D، امگا ۳ یا گلوکوزامین به طور قطعی باعث آسیب مغزی یا زوال شناختی می شوند. آنچه فعلا داریم، مجموعه ای از یافته های اولیه و ارتباط های آماری است که باید در مطالعات دقیق تر بررسی شوند.