درمان نارسایی قلبی با سلول بنیادی؛ مطالعه ای در چین امید تازه ای برای بازسازی عضله قلب ایجاد کرد

پژوهشگران چینی در یک مطالعه بالینی اولیه، از روشی مبتنی بر سلول های بنیادی برای درمان بیماران مبتلا به نارسایی قلبی استفاده کردند و نتایج امیدوارکننده ای به دست آوردند. در این پژوهش، ۹ نفر از ۱۰ بیماری که سلول های قلبی تولید شده از سلول های بنیادی خودشان را دریافت کردند، طی یک سال بهبود قابل توجهی در عملکرد قلب و توانایی انجام فعالیت های روزمره نشان دادند.

این نتایج توجه زیادی را به پزشکی بازساختی جلب کرده است، زیرا یکی از بزرگ ترین چالش های درمان بیماری های قلبی، توانایی محدود قلب برای بازسازی سلول های عضلانی آسیب دیده است. با این حال، این مطالعه هنوز کوچک و اولیه است و نمی توان بر اساس آن نتیجه گرفت که سلول درمانی، نارسایی قلبی را به طور قطعی درمان یا معکوس می کند.

نارسایی قلبی چیست و چرا درمان آن دشوار است؟

نارسایی قلبی به این معنا نیست که قلب کاملا از کار افتاده است. در این بیماری، قلب نمی تواند خون را به اندازه کافی برای نیازهای بدن پمپاژ کند یا برای انجام این کار به فشار بیشتری نیاز دارد. این وضعیت می تواند در اثر بیماری عروق کرونر، حمله قلبی، فشار خون بالا، بیماری های دریچه ای و بسیاری از مشکلات دیگر ایجاد شود.

علائم بسته به شدت بیماری متفاوت هستند و ممکن است به تدریج افزایش پیدا کنند. درمان معمول می تواند شامل داروها، تغییر سبک زندگی، کنترل بیماری های زمینه ای و در برخی بیماران استفاده از دستگاه های قلبی یا پیوند قلب باشد.

علائم شایع نارسایی قلبی عبارتند از:

• تنگی نفس، به ویژه هنگام فعالیت یا دراز کشیدن
• خستگی و کاهش توانایی انجام فعالیت های روزمره
• تورم پاها و مچ پا
• افزایش سریع وزن به دلیل تجمع مایعات
• تپش قلب
• سرفه یا خس خس مداوم در برخی بیماران

دانشمندان چینی چگونه از سلول های بنیادی استفاده کردند؟

در این مطالعه، پژوهشگران بیمارستان Nanjing Drum Tower از سلول های خود بیماران برای ساخت سلول های عضله قلب استفاده کردند. ابتدا سلول های بدن بیمار به سلول های بنیادی پرتوان القایی یا iPSC تبدیل شدند و سپس این سلول ها در آزمایشگاه به سلول های عضله قلب یا cardiomyocytes تمایز داده شدند.

مزیت مهم استفاده از سلول های خود بیمار این است که می تواند برخی مشکلات مربوط به سازگاری ایمنی را کاهش دهد. هدف اصلی این روش نیز جایگزین کردن سلول های عضلانی آسیب دیده و کمک به بازسازی بافت قلب است.

سلول های تولید شده سپس در نواحی آسیب دیده قلب بیماران قرار گرفتند تا مشخص شود آیا می توانند عملکرد عضله قلب را بهبود دهند یا خیر.

۹ نفر از ۱۰ بیمار پس از یک سال بهبود پیدا کردند

در این مطالعه، ۱۰ بیمار درمان سلولی را دریافت کردند و ۱۰ بیمار دیگر به عنوان گروه کنترل تحت عمل جراحی بای پس عروق کرونر قرار گرفتند. پژوهشگران بیماران را به مدت ۱۲ ماه پیگیری کردند و عملکرد قلب و وضعیت بالینی آنها را با مجموعه ای از آزمایش ها و ارزیابی ها بررسی کردند.

پس از یک سال، ۹ نفر از ۱۰ بیمار گروه سلول بنیادی بهبود قابل توجهی در وضعیت قلبی خود نشان دادند. علائم آنها نیز کاهش پیدا کرده بود و برخی بیماران توانستند فعالیت های روزمره را با محدودیت بسیار کمتری انجام دهند.

بهبودهایی در تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه نیز گزارش شد. با این حال، به دلیل تعداد بسیار کم شرکت کنندگان، این نتیجه نمی تواند به معنای اثربخشی قطعی درمان برای ۹۰ درصد از تمام بیماران مبتلا به نارسایی قلبی باشد.

توانایی راه رفتن بیماران نیز افزایش پیدا کرد

یکی از شاخص هایی که پژوهشگران برای ارزیابی وضعیت بیماران استفاده کردند، آزمایش پیاده روی شش دقیقه ای بود. این آزمایش یکی از روش های رایج برای بررسی توانایی عملکردی افراد مبتلا به برخی بیماری های قلبی و ریوی است.

بیمارانی که سلول های بنیادی دریافت کرده بودند، پس از درمان توانستند مسافت بیشتری را در این آزمایش طی کنند. طبق گزارش پژوهشگران، میزان بهبود عملکرد آنها تقریبا دو برابر گروه کنترل بود.

افزایش توانایی راه رفتن اهمیت دارد، زیرا تنها بهتر شدن یک عدد در تصویربرداری قلبی نیست. اگر بیمار بتواند پس از درمان فعالیت بیشتری انجام دهد و با تنگی نفس و خستگی کمتری مواجه شود، می تواند نشانه ای از بهبود عملکرد واقعی او در زندگی روزمره باشد.

آیا سلول های بنیادی واقعا عضله قلب جدید ایجاد کردند؟

یکی از جذاب ترین بخش های این پژوهش، تلاش برای استفاده از سلول های عضله قلب تولید شده از iPSC برای ترمیم بافت آسیب دیده است. قلب انسان برخلاف برخی بافت های بدن توانایی محدودی برای بازسازی عضله قلب پس از آسیب دارد.

پژوهشگران امیدوارند سلول های تزریق شده بتوانند به بخشی از بافت عضلانی قلب تبدیل شوند یا از طریق ترشح فاکتورهای زیستی، محیط مناسب تری برای ترمیم بافت ایجاد کنند. با این حال، هنوز نمی توان صرفا بر اساس بهبود عملکرد قلب نتیجه گرفت که تمام سلول های تزریق شده به طور پایدار در قلب باقی مانده و به بافت عضلانی فعال تبدیل شده اند.

این موضوع یکی از پرسش های مهمی است که مطالعات بزرگ تر و طولانی تر باید به آن پاسخ دهند.

عوارض جانبی درمان چه بود؟

نتایج اولیه از نظر ایمنی امیدوارکننده بودند و پژوهشگران عارضه شدید و پایدار مرتبط با درمان سلولی گزارش نکردند. با این حال، در دو بیمار تاکی کاردی یا افزایش قابل توجه ضربان قلب مشاهده شد.

این عارضه حدود دو تا سه هفته پس از درمان به اوج رسید و بعد برطرف شد. با وجود برطرف شدن تاکی کاردی، همین اتفاق نشان می دهد که درمان های سلولی قلب کاملا بدون خطر نیستند.

یکی از نگرانی های مهم در استفاده از سلول های بنیادی پرتوان، احتمال ایجاد عوارضی مانند آریتمی یا رشد غیرطبیعی سلول ها است. بنابراین بررسی ایمنی این روش در تعداد بیشتری از بیماران و طی دوره های طولانی تر اهمیت بسیار زیادی دارد.

آیا این درمان می تواند جایگزین پیوند قلب شود؟

هنوز برای چنین نتیجه ای بسیار زود است. پیوند قلب در حال حاضر برای برخی بیماران مبتلا به نارسایی شدید قلبی که گزینه های درمانی دیگر برای آنها کافی نیست، یک درمان مهم محسوب می شود؛ اما کمبود قلب اهدایی یکی از محدودیت های جدی آن است.

اگر درمان های بازساختی بتوانند در مطالعات بزرگ و کنترل شده، عملکرد قلب را به صورت پایدار افزایش دهند، در آینده ممکن است به عنوان یکی از گزینه های درمانی برای گروهی از بیماران مورد استفاده قرار گیرند.

اما مطالعه فعلی تنها شامل ۲۰ بیمار بوده و هدف آن بیشتر بررسی امکان پذیری و ایمنی اولیه این رویکرد بوده است. برای مقایسه واقعی این روش با درمان های استاندارد، به کارآزمایی های بزرگ تر، تصادفی و با دوره پیگیری طولانی تر نیاز است.

نتیجه گیری

نتایج این مطالعه چینی بدون شک امیدوارکننده است. بهبود قابل توجه ۹ نفر از ۱۰ بیمار دریافت کننده سلول های قلبی تولید شده از iPSC نشان می دهد پزشکی بازساختی ممکن است در آینده بتواند بخشی از آسیب های عضله قلب را ترمیم کند.

با این حال، تعداد بسیار کم بیماران و مدت پیگیری محدود اجازه نمی دهد از این پژوهش نتیجه بگیریم که نارسایی قلبی در ۹۰ درصد بیماران قابل درمان است. برای اثبات اثربخشی واقعی این روش، مطالعات بزرگ تر و طولانی تر باید مشخص کنند که این بهبودها تا چه اندازه پایدار هستند، چه بیمارانی بیشترین سود را می برند و خطرات احتمالی درمان در بلندمدت چیست.

بنابراین شاید دقیق ترین توصیف برای این دستاورد این باشد: سلول های بنیادی یک مسیر امیدوارکننده برای ترمیم قلب نشان داده اند، اما هنوز تا تبدیل شدن به یک درمان قطعی و استاندارد برای نارسایی قلبی فاصله داریم.