کشف مسیر تازه برای درمان فشار خون بالا؛ ترکیب 17b شاید آسیب قلب و کلیه را کاهش دهد

فشار خون بالا یکی از مهم ترین عوامل خطر بیماری های قلبی و عروقی است، اما کنترل عدد فشار خون همیشه تمام داستان نیست. این بیماری در طول زمان می تواند به دیواره رگ ها، قلب، کلیه ها و دیگر اندام ها آسیب برساند و حتی در بیمارانی که تحت درمان قرار دارند، بخشی از این آسیب های ساختاری باقی بماند.

حالا پژوهشی تازه توجه دانشمندان را به بخش دیگری از سازوکار فشار خون بالا جلب کرده است: فرایند طبیعی «پایان یافتن التهاب». پژوهشگران استرالیا و سنگاپور دریافته اند فعال کردن گیرنده هایی که در خاموش شدن کنترل شده التهاب نقش دارند، می تواند در موش های مبتلا به فشار خون بالا علاوه بر کاهش فشار، بخشی از آسیب ایجاد شده در رگ ها و کلیه را نیز کاهش دهد. نتایج این مطالعه در ۱۳ اوت ۲۰۲۶ در مجله Communications Biology منتشر شده است.

التهاب چه ارتباطی با فشار خون بالا دارد؟

در کنترل فشار خون، سیستم عصبی، هورمون ها، کلیه ها و عروق همگی نقش دارند. فعالیت بیش از حد سیستم عصبی سمپاتیک و مسیرهای هورمونی مانند سیستم رنین، آنژیوتانسین و آلدوسترون از سازوکارهای مهم شناخته شده در ایجاد و تداوم فشار خون بالا هستند.

اما در سال های اخیر نقش التهاب مزمن نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش ها نشان داده اند التهاب می تواند در آسیب اندام های ناشی از پرفشاری خون نقش داشته باشد و در مقابل، اختلال در فرایند طبیعی خاتمه دادن به التهاب ممکن است اجازه دهد این وضعیت مخرب برای مدت طولانی تری ادامه پیدا کند. یک مقاله مروری در سال ۲۰۲۴ نیز «حل و فصل التهاب» را به عنوان یکی از اهداف بالقوه جدید برای درمان پرفشاری خون و آسیب اندام ها معرفی کرده بود.

به همین دلیل بهتر است یافته جدید را نه «کشف قطعی سومین علت فشار خون»، بلکه شناسایی یک مسیر درمانی مهم و کمتر مورد استفاده در این بیماری بدانیم.

پایان دادن به التهاب با سرکوب سیستم ایمنی فرق دارد

التهاب بخشی طبیعی از سیستم دفاعی بدن است و هدف درمان همیشه خاموش کردن کامل آن نیست. بدن پس از مقابله با آسیب یا تهدید باید بتواند واکنش التهابی را در زمان مناسب متوقف کند، بافت آسیب دیده را ترمیم کند و دوباره به حالت تعادل بازگردد.

این فرایند که در تحقیقات پزشکی با عنوان Resolution of Inflammation شناخته می شود، یک اتفاق منفعل نیست، بلکه مجموعه ای فعال و هماهنگ از پیام های زیستی است. اگر این مرحله به درستی انجام نشود، التهاب می تواند مزمن شود و به جای محافظت از بدن، به بافت ها صدمه بزند.

تفاوت این رویکرد با بسیاری از درمان های ضد التهابی در همین نقطه است. هدف لزوما سرکوب گسترده فعالیت سیستم ایمنی نیست، بلکه کمک به بدن برای پایان دادن طبیعی و کنترل شده به واکنش التهابی است.

ترکیب 17b چیست و چگونه عمل می کند؟

ماده ای که در مطالعه جدید بررسی شده «Compound 17b» یا به اختصار Cmpd17b نام دارد. این ترکیب یک مولکول آزمایشی است که گیرنده های پپتید فرمیل یا FPR را فعال می کند. این گیرنده ها در تنظیم پاسخ ایمنی، ترمیم بافت و فرایند پایان یافتن التهاب نقش دارند.

پژوهشگران پیش از این نیز اثر Compound 17b را در مدل های مختلف آزمایشگاهی و حیوانی بررسی کرده بودند. یک مطالعه منتشر شده در سال ۲۰۲۴ نشان داد این ترکیب می تواند آسیب اندام های ناشی از فشار خون بالا را در یک مدل دیگر از موش ها محدود کند. پژوهش دیگری نیز اثرات گشاد کننده عروق و ضد التهابی آن را در بافت ریه موش گزارش کرده بود.

مطالعه جدید اما یک گام متفاوت برداشت و بررسی کرد آیا این ترکیب پس از ایجاد فشار خون بالا نیز قادر به معکوس کردن بخشی از تغییرات عروقی و کلیوی است یا خیر.

آزمایش Compound 17b و فشار خون بالا

پژوهشگران در این مطالعه از دو گروه موش بالغ، شامل موش های دارای فشار خون طبیعی و موش هایی با استعداد ژنتیکی برای فشار خون بالا، استفاده کردند. حیوانات به مدت ۲۸ روز Compound 17b دریافت کردند و فشار خون آنها با روش تله متری به صورت پیوسته اندازه گیری شد.

دانشمندان علاوه بر فشار خون، وضعیت آئورت، قلب، کلیه و میزان رسوب کلاژن در بافت ها را نیز ارزیابی کردند. نتایج نشان داد این ترکیب در موش های مبتلا به فشار خون بالا چند اثر قابل توجه ایجاد کرده است:

• فشار خون در موش های مبتلا به پرفشاری خون کاهش پیدا کرد.
• قابلیت اتساع آئورت بهبود یافت.
• میزان رسوب کلاژن و فیبروز در چند اندام کاهش یافت.
• بیشترین کاهش رسوب کلاژن در کلیه مشاهده شد.
• عملکرد قلب در این مطالعه تغییر قابل توجهی نکرد.

این نتایج نشان می دهند اثر احتمالی Compound 17b ممکن است فقط به پایین آوردن عدد فشار خون محدود نباشد و مسیرهای مرتبط با بازسازی و فیبروز بافتی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

آیا ترکیب 17b می تواند آسیب کلیه را ترمیم کند؟

یکی از جالب ترین نتایج پژوهش مربوط به کلیه بود. فشار خون بالا در طول زمان می تواند باعث تغییر ساختار عروق کلیوی و افزایش رسوب کلاژن شود. تجمع بیش از حد کلاژن به ایجاد فیبروز منجر می شود و عملکرد طبیعی بافت را مختل می کند.

در مطالعه جدید، Compound 17b میزان رسوب کلاژن را در بافت های مختلف کاهش داد، اما این اثر در کلیه برجسته تر بود. بررسی RNA نیز تغییراتی در برخی ژن های کلیوی از جمله Serpina1e و Igfbp2 نشان داد که در موش های دارای فشار خون بالا تغییر کرده بودند و پس از درمان با Compound 17b به سمت وضعیت طبیعی تر حرکت کردند.

به همین دلیل نویسندگان مقاله معتقدند فعال کردن گیرنده های FPR می تواند در آینده به عنوان راهبردی برای مقابله با بازسازی عروقی و فیبروز کلیوی ناشی از فشار خون بالا بررسی شود.

نتیجه گیری

مطالعه تازه نشان می دهد فرایند پایان دادن طبیعی به التهاب می تواند یکی از مسیرهای مهم برای توسعه نسل جدید درمان های پرفشاری خون باشد. Compound 17b با فعال کردن گیرنده های FPR توانست در یک مدل حیوانی فشار خون را کاهش دهد، انعطاف پذیری آئورت را بهبود بخشد و میزان فیبروز، به ویژه در کلیه، را کمتر کند.

با این حال، این یافته هنوز در مرحله پیش بالینی قرار دارد و هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد Compound 17b در حال حاضر برای درمان انسان آماده یا تایید شده است. پژوهش های آینده باید مشخص کنند آیا فعال کردن مسیرهای پایان التهاب در انسان نیز همان اثرات مفید مشاهده شده در موش ها را ایجاد می کند یا خیر.

اگر این نتایج در مطالعات انسانی تکرار شوند، مسیرهای مرتبط با FPR و پایان التهاب می توانند در آینده به یکی از اهداف تازه برای درمان همزمان فشار خون بالا و آسیب اندام های ناشی از آن تبدیل شوند؛ مسیری که به جای خاموش کردن کورکورانه سیستم ایمنی، تلاش می کند به بدن کمک کند التهاب را در زمان درست به پایان برساند.