آیا مصرف کمتر پروتئین باعث افزایش طول عمر می شود؟ بررسی جدید دانشمندان درباره نقش پروتئین در سالمندی

پروتئین یکی از مهم ترین مواد مغذی برای حفظ سلامت بدن است و نقش اساسی در ساخت عضلات، ترمیم بافت ها، تولید آنزیم ها و عملکرد سیستم ایمنی دارد. در سال های اخیر نیز رژیم های پر پروتئین و مکمل های مختلف به شدت در شبکه های اجتماعی و صنعت تناسب اندام تبلیغ شده اند و بسیاری تصور می کنند هرچه پروتئین بیشتری مصرف کنند، سالم تر خواهند بود.

اما نتایج یک بررسی علمی گسترده، تصویر متفاوتی ارائه می دهد. پژوهشگران با مرور صدها مطالعه به این نتیجه رسیده اند که مصرف بیش از حد پروتئین، به ویژه در افراد سالم و کم تحرک، ممکن است برخلاف تصور رایج با کاهش طول عمر و افزایش خطر برخی بیماری های مزمن همراه باشد. البته این موضوع به معنای حذف پروتئین از رژیم غذایی نیست، بلکه بر اهمیت مصرف متعادل و متناسب با نیاز هر فرد تاکید دارد.

پژوهش جدید درباره ارتباط پروتئین و طول عمر

پژوهشگران در یک مطالعه مروری بزرگ، بیش از ۳۵۰ پژوهش انجام شده روی حیوانات و انسان ها را بررسی کردند تا تاثیر میزان دریافت پروتئین بر سلامت و روند سالمندی را ارزیابی کنند. نتایج این تحقیق که در مجله معتبر Nature Aging منتشر شده، نشان می دهد رژیم های غذایی با پروتئین متوسط یا کمتر، در بسیاری از مطالعات با افزایش طول عمر و بهبود سلامت متابولیک همراه بوده اند.

این پژوهش تاکید می کند که مشکل اصلی، کمبود پروتئین نیست؛ بلکه مصرف بیش از نیاز بدن است. بسیاری از افراد، به ویژه در کشورهای توسعه یافته، مقدار بیشتری از نیاز واقعی خود پروتئین دریافت می کنند؛ در حالی که شواهد علمی هنوز مزیت مشخصی برای این میزان مصرف در افراد عادی نشان نداده است.

چرا مصرف زیاد پروتئین همیشه مفید نیست؟

بدن انسان برای رشد و حفظ عملکرد طبیعی به پروتئین نیاز دارد، اما پس از تامین نیازهای روزانه، پروتئین اضافی ذخیره نمی شود. اسیدهای آمینه اضافی یا برای تولید انرژی مصرف می شوند یا در نهایت به چربی تبدیل خواهند شد.

پژوهشگران معتقدند مصرف بیش از اندازه پروتئین می تواند پیامدهای مختلفی داشته باشد، از جمله:

• افزایش بار متابولیکی بر کبد و کلیه ها
• افزایش تولید اوره و مواد زائد ناشی از تجزیه پروتئین
• دریافت بیشتر چربی های اشباع در صورت مصرف زیاد گوشت های پرچرب
• افزایش احتمال اضافه وزن در صورت دریافت کالری بیش از نیاز
• تحریک برخی مسیرهای سلولی مرتبط با پیری در صورت مصرف طولانی مدت

البته این موارد بیشتر درباره رژیم های بسیار پر پروتئین صدق می کند و به معنای مضر بودن مصرف متعادل پروتئین نیست.

نقش اسید آمینه والین در روند سالمندی

پروتئین ها از واحدهایی به نام اسید آمینه ساخته شده اند. از میان ۲۰ اسید آمینه موجود، ۹ مورد برای بدن ضروری هستند و باید از طریق رژیم غذایی تامین شوند.

در یکی از بخش های این پژوهش، دانشمندان تاثیر کاهش اسید آمینه ضروری والین را در موش های آزمایشگاهی بررسی کردند. نتایج نشان داد موش هایی که مقدار کمتری والین دریافت کرده بودند، به طور متوسط حدود ۲۳ درصد عمر بیشتری داشتند.

علاوه بر افزایش طول عمر، این حیوانات ویژگی های مثبت دیگری نیز نشان دادند:

• کاهش تجمع چربی بدن
• کاهش بروز سرطان
• حفظ بهتر عملکرد حرکتی در دوران سالمندی
• سلامت متابولیک بهتر نسبت به گروه کنترل

پژوهشگران تاکید می کنند که این نتایج فعلا مربوط به مطالعات حیوانی است و نمی توان آن را مستقیما به انسان تعمیم داد.

هورمون FGF21 چگونه به افزایش طول عمر کمک می کند؟

یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش، نقش هورمونی به نام FGF21 بود. این هورمون زمانی که دریافت پروتئین کاهش پیدا می کند، بیشتر در کبد تولید می شود و روی متابولیسم بدن تاثیر می گذارد.

مطالعات نشان می دهند افزایش FGF21 می تواند پیامدهای مثبتی برای سلامت داشته باشد، از جمله:

• افزایش مصرف انرژی در بدن
• تحریک چربی سوزی
• بهبود حساسیت به انسولین
• کاهش احتمال ابتلا به دیابت نوع دو
• کمک به حفظ سلامت قلب و عروق
• بهبود عملکرد متابولیکی در دوران سالمندی

دانشمندان معتقدند این هورمون یکی از مهم ترین مسیرهای زیستی است که ممکن است ارتباط میان رژیم غذایی و افزایش طول عمر را توضیح دهد.

آیا این نتایج درباره انسان هم صدق می کند؟

بخش زیادی از مطالعات مربوط به طول عمر، روی موش ها و سایر حیوانات آزمایشگاهی انجام شده است. دلیل این موضوع روشن است؛ بررسی تاثیر یک رژیم غذایی در تمام طول عمر انسان، ده ها سال زمان نیاز دارد و اجرای چنین مطالعه ای بسیار دشوار است.

با این حال، پژوهشگران می گویند بسیاری از مسیرهای متابولیکی میان انسان و موش مشترک هستند و به همین دلیل این مطالعات می توانند سرنخ های ارزشمندی برای تحقیقات انسانی ارائه دهند.

از سوی دیگر، مطالعات مشاهده ای روی انسان نیز نشان داده اند که رژیم های غذایی سرشار از پروتئین های گیاهی، حبوبات، مغزها و لبنیات کم چرب معمولا با سلامت بیشتر و کاهش خطر بیماری های مزمن همراه هستند؛ در حالی که مصرف زیاد گوشت های فرآوری شده و گوشت قرمز پرچرب با افزایش خطر بیماری های قلبی، برخی سرطان ها و مرگ زودرس ارتباط دارد.

بهترین منابع پروتئین برای سلامت چیست؟

پژوهشگران تاکید می کنند که کیفیت پروتئین به اندازه مقدار آن اهمیت دارد. همه منابع پروتئینی اثر یکسانی بر سلامت ندارند و انتخاب صحیح می تواند خطر بیماری های مزمن را کاهش دهد.

منابع مناسب پروتئین عبارتند از:

• حبوبات مانند عدس، لوبیا و نخود
• سویا و فرآورده های آن
• ماهی
• تخم مرغ
• لبنیات کم چرب
• مغزها و دانه های خوراکی
• مرغ بدون پوست

در مقابل، بهتر است مصرف این مواد محدود شود:

• گوشت های فرآوری شده مانند سوسیس و کالباس
• گوشت قرمز پرچرب
• فرآورده های گوشتی با نمک بالا
• غذاهای سرخ شده حاوی چربی اشباع زیاد

روزانه چه مقدار پروتئین نیاز داریم؟

مقدار مناسب پروتئین برای همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند سن، وزن، وضعیت سلامتی و میزان فعالیت بدنی بستگی دارد.

به طور کلی گروه های زیر به پروتئین بیشتری نیاز دارند:

• ورزشکاران حرفه ای
• سالمندان برای حفظ توده عضلانی
• زنان باردار و شیرده
• افراد در حال بهبودی پس از جراحی یا آسیب دیدگی
• بیماران مبتلا به سوء تغذیه

برای اغلب بزرگسالان سالم، دریافت حدود ۰.۸ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن حداقل نیاز روزانه محسوب می شود. البته برخی انجمن های علمی برای سالمندان یا افراد فعال، مقادیر بیشتری در حدود ۱.۰ تا ۱.۲ گرم و در شرایط خاص تا ۱.۶ گرم به ازای هر کیلوگرم را نیز مناسب می دانند. مقدار دقیق باید بر اساس شرایط هر فرد توسط پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود.

آیا باید مصرف پروتئین را کاهش دهیم؟

نتایج این پژوهش به معنای توصیه برای کاهش شدید مصرف پروتئین نیست. پژوهشگران تاکید می کنند که هدف، جلوگیری از مصرف بیش از نیاز بدن است، نه ایجاد کمبود پروتئین.

اگر فردی رژیم غذایی متعادل دارد، وزن مناسبی دارد و فعالیت ورزشی معمولی انجام می دهد، معمولا نیازی به مصرف مکمل های پر پروتئین یا رژیم های بسیار پر پروتئین ندارد. در مقابل، حذف خودسرانه پروتئین نیز می تواند باعث کاهش توده عضلانی، ضعف سیستم ایمنی و سوء تغذیه شود.

بهترین راهکار، انتخاب منابع پروتئینی سالم، رعایت تعادل در رژیم غذایی و دریافت پروتئین متناسب با نیاز واقعی بدن است.

جمع بندی

مطالعه جدید نشان می دهد که برخلاف تبلیغات گسترده درباره مصرف هرچه بیشتر پروتئین، دریافت بیش از نیاز این ماده مغذی ممکن است همیشه برای سلامت مفید نباشد. مرور بیش از ۳۵۰ مطالعه نشان داده است که رژیم های غذایی با پروتئین متعادل، به ویژه زمانی که از منابع گیاهی و سالم تامین شوند، می توانند با سلامت متابولیک بهتر و در برخی مطالعات حیوانی با افزایش طول عمر همراه باشند.

با این حال، هنوز برای نتیجه گیری قطعی درباره تاثیر کاهش پروتئین بر طول عمر انسان به مطالعات بالینی بیشتری نیاز است. تا آن زمان، متخصصان تغذیه توصیه می کنند به جای دنبال کردن رژیم های مد روز یا مصرف بی رویه مکمل های پروتئینی، بر یک رژیم غذایی متنوع، متعادل و متناسب با شرایط فردی تمرکز کنید؛ زیرا در تغذیه، همانند بسیاری از جنبه های سلامت، تعادل مهم تر از افراط است.